چرا نظام آموزشی و روش های تدریس در فنلاند منحصربه‌فرد هستند؟

زمانی‌که صحبت از آموزش نوآورانه و انواع روش تدریس فعال می‌شود، سیستم آموزشی فنلاند یکی از اولین گزینه‌هایی است که به آن اشاره می‌شود. برنامه‌های درسی در این کشور به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که دانش‌آموزان بدون کمترین فشار به تحصیل پرداخته و استعدادهای خود را شکوفا کنند. درواقع دستاوردهای آموزشی فنلاند بر پایه افزایش ساعات حضور در مدرسه، حجم بالای تکالیف یا آزمون‌های پی‌درپی شکل نگرفته‌اند، بلکه رویکرد سیستم آموزشی فنلاند برخلاف این الگوهای رایج است.

معلمان فنلاند همواره در تلاش هستند که به‌جای وارد کردن فشار بیشتر بر دانش‌آموزان، بستری برای یادگیری به شکلی طبیعی، معنادار و انسانی فراهم کنند. در این مسیر، رقابت و مقایسه جایگاهی ندارد و هدف، ایجاد بستری مناسب برای یادگیری در تمام طول زندگی است. چند دلیلی که نظام آموزشی این کشور را در سطح جهانی شاخص کرده، عبارتند از:

رویکرد دانش‌آموزمحوری

ساختار مدارس فنلاند بر اساس نیازها و شرایط دانش‌آموزان طراحی شده است. به‌عبارت دیگر، سلامت روانی، علایق فردی و استقلال آن‌ها، در مرکز تصمیم‌گیری‌ها قرار دارد. زمانی‌که دانش‌آموز احساس امنیت و احترام داشته باشد، مشارکت فعال‌تری در امر آموزش خواهد داشت و با انگیزه بیشتری ایده‌ها را امتحان کرده و یاد می‌گیرد.

اعتماد به تخصص معلمان

در فنلاند، معلمان صرفا کارمندان آموزش‌وپرورش این کشور نیستند، بلکه به‌عنوان افراد متخصص شناخته می‌شوند. آن‌ها آموزش حرفه‌ای را در بالاترین سطح می‌بینند و از آزادی عمل و احترام قابل توجهی برخوردار هستند. خبری از نظارت‌های سخت‌گیرانه و مدیریت جزبه‌جز نیست و تصمیم‌گیری آموزشی به خود معلم سپرده می‌شود. برای مثال انتخاب روش های تدریس در فنلاند کاملا برعهده معلمان است.

کاهش آزمون‌های استاندارد

یکی دیگر از دلایلی که نظام آموزشی فنلاند را به یک سیستم منحصربه‌فرد تبدیل می‌کند، محدود بودن آزمون‌های ملی و استاندارد در مدارس این کشور است. تمرکز روش تدریس فنلاند به‌جای آموزش مبتنی بر تست، بر درک مفاهیم، پرورش تفکر انتقادی و تقویت خلاقیت است؛ درنتیجه یادگیری برای فهم عمیق انجام می‌شود و هدف صرفا کسب نمره نیست.

نگاه بلندمدت به یادگیری در انتخاب روش های تدریس در فنلاند

آموزش در فنلاند تنها به موفقیت در امتحانات خلاصه نمی‌شود. هدف مدارس، ایجاد علاقه پایدار به یادگیری است؛ علاقه‌ای که پس از پایان دوران تحصیل نیز ادامه داشته باشد. به‌عبارت دیگر دانش‌آموزان برای مواجهه با دنیایی خاص، توانمند و انعطاف‌پذیر پرورش داده می‌شوند.

آموزش در فضای آرام و تمرکزگرا

کلاس‌های درس فنلاند محیطی آرام، ساده و دلپذیر دارند. طراحی فضاها به‌گونه‌ای است که حس امنیت و راحتی را القا کند؛ استفاده از نور طبیعی، چیدمان منعطف و رنگ‌های ملایم، به تمرکز بهتر دانش‌آموزان کمک می‌کند.

بهترین روش های تدریس در فنلاند کدامند؟

رویکردهای آموزشی خاص مانند تکالیف کم یا نداشتن تکلیف در سال‌های اول تحصیل، نبود آزمون استاندارد برای ارزشیابی پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان و... چند دلیل موفقیت فنلاند در امر آموزش هستند. اما دلیلی که بیشترین نقش در این موفقیت را دارد، پیروی از چند روش تدریس اصولی است که عبارتند از:

یادگیری مبتنی بر پدیده

یادگیری مبتنی بر پدیده در نظام آموزشی فنلاند، رویکردی است که آموزش را به‌جای تقسیم‌بندی دروس به واحدهای جداگانه، حول پدیده‌های واقعی و ملموس زندگی سازمان‌دهی می‌کند. در این روش، موضوعاتی مانند تغییرات اقلیمی، مهاجرت یا پایداری غذا به محور یادگیری تبدیل می‌شوند و مفاهیم رشته‌های مختلف به‌صورت هم‌زمان و کاربردی در کنار هم قرار می‌گیرند.

در این رویکرد که یکی از مهم‌ترین روش های تدریس در فنلاند است، دانش‌آموزان نقش فعالی در فرایند یادگیری دارند. آن‌ها پرسش مطرح کرده، تحقیق می‌کنند و یافته‌های خود را ارائه می‌دهند، درحالی‌که معلمان، هدایت بخش‌های مختلف پروژه را بر عهده می‌گیرند. این نوع یادگیری، بازتابی از دنیای واقعی با مسائل چندبعدی است و به یک حوزه محدود نمی‌شود.

اثرگذاری این روش به دلیل ایجاد یادگیری عمیق، افزایش انگیزه و پرورش مهارت‌هایی مانند تفکر انتقادی، حل مسئله و کار گروهی است؛ مهارت‌هایی که برای آینده تحصیلی و شغلی دانش‌آموزان ضروری هستند. از زمان اصلاح برنامه درسی فنلاند در سال ۲۰۱۶، اجرای یادگیری مبتنی بر پدیده به‌صورت ملی و حداقل سالی یک‌بار در مدارس الزامی شده است. تجربه مدارس نشان می‌دهد که اگرچه برنامه‌ریزی اولیه برای معلمان چالش‌برانگیز بوده، اما مشارکت بالاتر دانش‌آموزان، افزایش خلاقیت و استفاده موثر از ابزارهای دیجیتال و همکاری‌های اجتماعی، این روش را به یکی از موفق‌ترین متدهای تدریس در فنلاند تبدیل کرده است.

یادگیری مبتنی بر تحقیق

این رویکرد آموزشی بر این اصل استوار است که یادگیری به‌جای دریافت منفعلانه اطلاعات، از مسیر پرسش و کشف شکل بگیرد. در این روش، معلم نقش هدایت‌گر را دارد و دانش‌آموزان با طرح پرسش‌های خود، مسیر یادگیری را تعیین می‌کنند. تمرکز اصلی در این روش یافتن پاسخ‌هاست؛ به‌این‌منظور دانش‌آموزان فرضیه‌سازی می‌کنند، راه‌حل‌ها را آزمایش کرده و با بازنگری و تامل مداوم، به درک عمیق‌تری از محتوای درسی می‌رسند. این رویکرد کنجکاوی را تقویت می‌کند، تفکر انتقادی را پرورش می‌دهد و به دانش‌آموزان کمک می‌کند مهارت‌های خودتنظیمی مانند برنامه‌ریزی، پایش و ارزیابی عملکرد خود را بیاموزند.

این متد از روش های تدریس در فنلاند به‌ویژه در دروس علوم و مطالعات اجتماعی به‌صورت گسترده استفاده می‌شود و اغلب با محیط‌های واقعی مانند طبیعت، موزه‌ها و فضاهای محلی پیوند می‌خورد. دانش‌آموزان نتایج تحقیقات خود را در قالب‌های متنوعی ارائه می‌دهند و همین موضوع باعث می‌شود احساس نقش‌آفرینی به‌عنوان پژوهشگر واقعی داشته باشند. معلمان نیز با وجود نیاز به زمان و مدیریت دقیق کلاس، این روش را در ارتقای تفکر تحلیلی، افزایش مشارکت و بالا رفتن اعتمادبه‌نفس دانش‌آموزان موثر می‌دانند.

یادگیری مبتنی بر پروژه یا مسئله محور

این روش در نظام آموزشی فنلاند رویکردی دانش‌آموزمحور و بلندمدت است که یادگیری را از قالب درس‌های جداگانه خارج کرده و به حل مسائل واقعی پیوند می‌زند. در این روش، دانش‌آموزان با یک پرسش یا چالش پیچیده روبه‌رو می‌شوند و طی چند هفته یا حتی چند ماه، با استفاده از داده‌های درسی، خلاقیت، کار گروهی و مهارت حل مسئله، به یک خروجی منطقی مانند محصول، ارائه یا اقدام اجتماعی می‌رسند.

ارزیابی این روش تنها به نتیجه نهایی محدود نمی‌شود و تمام مراحل برنامه‌ریزی، اجرا و تفکر هم در نظر گرفته می‌شوند. اثربخشی این متد به‌دلیل تقویت حس مسئولیت و مالکیت در دانش‌آموزان است. این روش همچنین مهارت‌های نرم مانند همکاری، مدیریت زمان و ارتباط موثر را تقویت می‌کند. یادگیری فعال در قالب پروژه، ماندگاری مفاهیم را افزایش داده و فاصله میان مدرسه و زندگی واقعی را کاهش می‌دهد؛ زیرا دانش‌آموزان به‌طور مستقیم می‌بینند که مطالب آموزشی چگونه می‌توانند به حل مسائل واقعی و معنادار منجر شوند.

یادگیری مبتنی بر بازی؛ از دیگر روش های تدریس در فنلاند

یکی دیگر از روش های تدریس در فنلاند، یادگیری مبتنی بر بازی و تجربیات عملی است. این روش به‌ویژه در دانش‌آموزان کم‌ سن‌وسال و مقاطع اولیه تحصیل، کاربرد زیادی دارد. فعالیت‌های آموزشی در این متد تحصیلی، طوری طراحی می‌شوند که اهداف آموزشی با سرگرمی همراه شده و برای دانش‌آموز جذاب‌تر شوند.

در این رویکرد، بازی به‌عنوان ابزاری جدی برای یادگیری در نظر گرفته شده تا با فعالیت‌های عملی مهارت‌های شناختی، حرکتی و اجتماعی دانش‌آموزان نیز تقویت شوند. استفاده گسترده از فضای باز و طبیعت، حتی در فصل‌های سرد، بخشی از این شیوه است و به پیوند عمیق‌تر دانش‌آموزان با محیط اطراف کمک می‌کند.

این روش نه‌تنها برای پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان، بلکه برای رشد مغزی، افزایش خلاقیت و کاهش مشکلات و فشارهای روانی نیز موثر است. فضای شاد و تعاملی، یادگیری را به تجربه‌ای لذت‌بخش تبدیل می‌کند و بازی‌های گروهی، مهارت‌هایی مانند همکاری، همدلی و ارتباط موثر را پرورش می‌دهند. در چنین شرایطی، انگیزه یادگیری به‌طور طبیعی افزایش پیدا کرده و دانش‌آموزان بدون اجبار، در فرایند آموزش مشارکت فعال‌تری خواهند داشت.

یادگیری مشارکتی

از دیگر روش‌های تدریس در مدارس فنلاند می‌توان به یادگیری مشارکتی اشاره کرد. پایه و اساس این روش تقسیم کردن دانش‌آموزان در قالب گروه‌های کوچک یا دو‌نفره است تا به‌صورت هدفمند و برابر با یکدیگر یاد بگیرند و برای رسیدن به اهداف مشترک تلاش کنند.

در این روش، همکاری صرفا تقسیم کار نیست، بلکه هر عضو نقش مشخصی دارد و در قبال نتیجه نهایی مسئول است. معلمان با طراحی دقیق فعالیت‌ها، چارچوبی فراهم می‌کنند که مشارکت فعال همه دانش‌آموزان تضمین شده و مهارت‌هایی مانند گفت‌وگو، همدلی و رهبری به‌صورت عملی تقویت شوند.

اثر این متد به‌عنوان یکی از بهترین روش های تدریس در فنلاند، پرورش مهارت‌های اجتماعی و عاطفی است. در این روش دانش‌آموزان می‌آموزند چگونه اختلاف نظرها را مدیریت کنند، به دیدگاه هم احترام بگذارند و از طریق توضیح مفاهیم برای همسالان، به درک عمیق‌تری برسند. یادگیری مشارکتی فضای کلاس را پویا و تعاملی می‌کند و با شبیه‌سازی همکاری‌های واقعی، دانش‌آموزان را برای حضور موثر در محیط‌های اجتماعی و کاری آینده آماده می‌سازد.

آموزش دیجیتال و ترکیبی

در بیشتر مدارس فنلاند با هدف بهبود یادگیری فعال و خلاقیت، ابزارهای دیجیتال در کنار آموزش سنتی استفاده می‌شود. در این رویکرد، دانش‌آموزان تنها مصرف‌کننده محتوا نیستند، بلکه خود تولیدکننده مطالب دیجیتالی مانند فیلم، پادکست یا وبلاگ هستند. به‌عبارت دیگر فناوری آموزشی به‌عنوان ابزاری برای تقویت یادگیری استفاده می‌شود و جایگزین معلم نخواهد شد. تعادل میان فعالیت‌های عملی، یادگیری در فضای باز و استفاده از صفحه‌نمایش، از ویژگی‌های شاخص این روش هستند.

مزیت اصلی این روش آموزشی، آماده‌سازی دانش‌آموزان برای استفاده بهتر از دنیای دیجیتال و فراهم کردن تجربه یادگیری شخصی‌سازی‌شده است. ابزارهای تعاملی و بازی‌وارسازی یا گیمیفیکیشن در آموزش که عناصر اصلی این روش هستند، انگیزه و مشارکت دانش‌آموزان را افزایش می‌دهند. همچنین پروژه‌های آنلاین امکان همکاری با همسالان در سطح جهانی را فراهم می‌کنند. با آموزش کدنویسی از سنین پایین، داستان‌سرایی دیجیتال و استفاده از پلتفرم‌های ترکیبی، دانش‌آموزان مهارت‌های دیجیتال و تفکر انتقادی را هم‌زمان با همکاری گروهی و حل مسائل واقعی آموزش می‌بینند.

نحوه تعامل فناوری با روش های تدریس در فنلاند

مدارس فنلاند فناوری را به‌صورت نوآورانه و هدفمند در آموزش ادغام می‌کنند، به‌گونه‌ای که ابزارهای دیجیتال به‌عنوان وسیله‌ای مهم برای ارتقای یادگیری محسوب می‌شوند. به‌منظور ترکیب بهتر فناوری و روش های تدریس در فنلاند، سواد دیجیتال در سیستم آموزشی این کشور جایگاهی ویژه داشته و آشنایی با فناوری های نوین آموزشی، یک نیاز جدی برای دانش‌آموز و معلمان محسوب می‌شود.

در این سیستم دانش‌آموزان یاد می‌گیرند که در کنار استفاده مفید از فناوری، اطلاعات آن را نقد کرده، حریم خصوصی خود را حفظ کنند و به شکل مسئولانه‌تری در فضای آنلاین تعامل داشته باشند. این مهارت‌ها در سرتاسر برنامه درسی مدارس جای گرفته و با یادگیری عملی و پروژه‌ای تلفیق می‌شوند.

کلاس‌های فنلاندی اغلب از پلتفرم‌های مشارکتی دیجیتال بهره می‌برند که امکان کار گروهی، به اشتراک‌گذاری منابع و ارائه بازخورد تا یادگیری به محیط کلاس محدود نباشد. فناوری همچنین برای شخصی‌سازی یادگیری به‌کار گرفته می‌شود؛ برنامه‌های تطبیقی متناسب با نیازها و پیشرفت فردی دانش‌آموزان تنظیم می‌شوند و به معلمان امکان می‌دهند آموزشی متمایز ارائه کنند.

نمونه تعامل مدارس فنلاند با فناوری، توسط پلتفرم سپید به معلمان ارائه می‌شود. ابزارها و خدمات دیجیتال در سپید، بسترهای یادگیری فعال و مشارکت بهتر در کلاس درس را برای دانش‌آموزان فراهم می‌کنند. دوره‌های تعاملی و مسئله‌محور و کارگاه‌های آنلاینی که ساخت آن‌ها بدون دانش فنی هم در سپید امکان‌پذیر است، تجربه‌ای مشابه رویکرد فنلاند در آموزش ترکیبی و دیجیتال هستند.

سخن پایانی

در پایان باید گفت که رمزهای موفقیت سیستم آموزشی در فنلاند، موارد عجیبی نیستند و تمرکز بر یادگیری فعال، آموزش مسئله‌محور و استفاده از روش‌های متنوع یادگیری، باعث موفقیت این کشور در امر آموزش می‌شوند. روش‌های متنوع آموزش از یادگیری پروژه‌ای گرفته تا بازی‌وارسازی، علاوه بر پرورش خلاقیت و مهارت‌های دانش‌آموز، انگیزه او برای یادگیری و حضور فعال در کلاس‌های درس را نیز افزایش می‌دهند.

الگوبرداری از روش های تدریس در فنلاند، با استفاده از ابزارهای دیجیتال به‌سادگی امکان‌پذیر است و پلتفرم سپید این ابزارها را در اختیار شما قرار می‌دهد. با خدماتی مانند دوره‌های تعاملی، کارگاه‌های آنلاین، ابزارهای بازی‌سازی و...، اجرای عملی رویکردهای آموزش در فنلاند چندان سخت نیست. برای آشنایی بیشتر با این خدمات می‌توانید از راهنمایی کارشناسان سپید استفاده کنید.